Page 8 - :: สมุดภาพกรมการปกครอง ::
P. 8
กระทรวงมหาดไทย เมื่อย้ายออกนอกพระบรมมหาราชวัง ศาลาลูกขุนใน หลังใหม่ ในพระบรมมหาราชวัง
ระหว่าง พ.ศ. ๒๔๖๘ - ๒๔๖๙ (ปัจจุบัน คือ ต�าแหน่งที่ตั้งของ พุทธศักราช ๒๔๔๔ - ๒๔๖๘
กรมการปกครอง)
ประวัติกรมการปกครอง
นายพินัย อนันตพงศ์ เรียบเรียง
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ๒. กรมมหาดไทยฝ่ายเหนือ ให้เป็นหน้าที่แผนก
รัชกาลที่ ๕ ได้ทรงประกาศพระบรมราชโองการตั้ง ปราบปรามโจรผู้ร้ายกับแผนกอัยการ รวมทั้งเกี่ยวข้อง
ต�าแหน่งเสนาบดี ลงวันที่ ๑ เมษายน พุทธศักราช ๒๔๓๕ กับชาวต่างประเทศ
เพื่อจัดตั้งกระทรวงแบบใหม่และผู้ด�ารงต�าแหน่งเสนาบดี ๓. กรมมหาดไทยฝ่ายพล�าภัง (บางครั้งเรียก
รวม ๑๒ กระทรวง และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้ง กรมพล�าภัง) ให้เป็นเจ้าหน้าที่แผนกปกครองท้องที่
ให้สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาด�ารงราชานุภาพ กรมพล�าภัง เป็นหน่วยงานในสังกัดทั้งฝ่าย
ด�ารงต�าแหน่งเสนาบดีกระทรวงมหาดไทย มหาดไทยและกลาโหม มีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา
ส�าหรับการจัดส่วนราชการภายในกระทรวง สมเด็จฯ กรมพระยาด�ารงราชานุภาพ ทรงสันนิษฐาน
มหาดไทย สมเด็จฯ กรมพระยาด�ารงราชานุภาพ ว่า กรมพล�าภังท�าหน้าที่เป็นพนักงานปืนใหญ่ใน
ได้ทรงตรวจดูท�าเนียบเก่าที่ปรากฏอยู่ในกฎหมาย กองทัพหลวง และมีตราต�าแหน่งเจ้ากรมเป็นรูปช้าง
“ลักษณะศักดินาข้าราชการพลเรือน” ซึ่งได้แบ่งงาน บรรทุกปืนใหญ่ หลังการปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน
ในหน้าที่ สมุหนายก (ยกเว้นงานฝ่ายตุลาการ) พุทธศักราช ๒๔๓๕ กรมพล�าภังยังคงเป็นกรมหนึ่ง
ออกเป็น ๓ กรม โดยมีเจ้าพนักงานปฏิบัติราชการ ในกระทรวงมหาดไทย มีหน้าที่รับผิดชอบในการ
ต�าแหน่งเหมือนกันทั้ง ๓ กรม ไม่มีการแบ่งแยกชนิด จัดระเบียบแบบแผนการปกครองท้องที่ตามระบบ
ของงานแต่อย่างใด พระองค์ทรงอยากจะรักษาชื่อเดิม “เทศาภิบาล” ตั้งแต่ชั้นหมู่บ้าน ต�าบล อ�าเภอ เมือง และ
ของกรมต่างๆ ให้คงอยู่ต่อไป จึงจัดแผนกหน้าที่ต่างๆ มณฑล เพื่อโยงอ�านาจเข้าสู่ส่วนกลางที่ได้วางรากฐาน
ของกระทรวงมหาดไทยในระยะเริ่มแรก แบ่งออกเป็น การปกครองที่ทันสมัยเอาไว้ ทั้งนี้ กรมพล�าภังได้
๓ กรม และเรียกชื่อตามท�าเนียบเดิม เป็นแต่ให้มีหน้าที่ แบ่งส่วนราชการภายในออกเป็น กรม (น้อย) และแผนก
ต่างกัน คือ ซึ่งได้ปรับปรุงให้เหมาะสมกับความก้าวหน้าของระบบ
๑. กรมมหาดไทยกลาง เป็นพนักงานท�าการ บริหารการปกครองท้องที่มาตามล�าดับ โดยมี
ทุกอย่าง ซึ่งมิได้แบ่งออกเป็นหน้าที่กรมอื่น กรมปกครอง (บางครั้งเรียกกรมปกครองท้องที่) ที่ได้จัดตั้ง
6 สมุดภาพกรมการปกครอง
